ျပႆနာ အ႐ႈပ္အေထြး၊ ဖိစီးမႈဆိုသည့္ အရာမ်ားသည္ လူတို႕၏ မိတ္ေဆြမ်ားပမာ၊ တစ္ခုမဟုတ္ တစ္ခုႏွင့္ ရင္ဆိုင္ေနရေလ့ ရွိသည္။ တစ္ခါတစ္ရံ တစ္ခုတည္းမဟုတ္၊ အၿပိဳင္အဆိုင္ သူ႔ထက္ငါေရွ႕တိုးကာ ေနရာယူတတ္သည္။ စီးပြားေရး၊ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး စသျဖင့္ ေနရာအစံုမွ ေရာက္လာေသာ အရာမ်ား...။
          ျပႆနာဟု အမည္တပ္ရကတည္းက လြယ္ကူစြာ ေျဖရွင္း၍ မရသျဖင့္ ျပႆနာဟု အမည္ေပးထားျခင္း ျဖစ္သည္။ ျပႆနာကမွ အားထုတ္လွ်င္ ၿပီးစီးသြားႏိုင္သည္။ အ႐ႈပ္အေထြးဆိုသည္က ဘဲဥအစရွာ မရသကဲ့သို႕ေသာအရာ၊ ေတြ႕ရ၊ သိရကတည္းက စိတ္ထဲ၌ ႐ႈပ္ေထြးသြားရ သည္။ လူ႕ကိစၥမ်ား....။
           စိတ္ဖိစီးမႈကား၊ အမွန္တကယ္ပင္ ေလးပင္ေသာ ဝန္ထုပ္ဝန္ပိုးတစ္ခု၊ ဦးေခါင္းေပၚ၊ ပခံုးထက္ဝယ္ေရာက္ ေနသည့္အရာပမာ၊ ေလးလံလွသည္ လူအားလံုး ႀကံဳဖူးၾကသည္။ ထူးဆန္းသည္မွာ ယင္းကိစၥ မရိွေတာ့သည္ႏွင့္ လူသည္ ေပါ့ပါးသြားတတ္သည့္ ခံစားမႈကို ရရွိေလ့ရွိ၍ ဖိစီးမႈဟု အမည္ေပးျခင္း ျဖစ္မည္။ လူကိစၥထဲမွတစ္ခု....။
           ျပႆနာျဖစ္ေစ၊ အ႐ႈပ္အေထြး ျဖစ္ေစ၊ စိတ္ဖိစီးမႈျဖစ္ေစ၊ ေပၚေပါက္ လာရသည့္ ပင္မေနရာရွိရမည္။ မည္ သည့္အရာမွ အစမရွိဘဲ ႀကီးထြား မလာႏိုင္၊ သစ္ပင္၏အျမစ္ကဲ့သို႕ တြယ္ေနသည့္အရာ၊ စတင္သည့္ ေနရာေတြ႕ေအာင္ ရွာရမည္။ ဘက္ မလိုက္ဘဲ ရွာရမည္။ လူတို႕လုပ္ရမည့္ အလုပ္...။
            ျပႆနာမွန္သမွ်သည္ သူ႕အလိုအေလ်ာက္ ေရာက္လာသည္ခ်ည္း ျဖစ္သည္။ လူ႕ပတ္ဝန္းက်င္မွ လာသည္။ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္မွ လာသည္။ လူသည္ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ ေနရ၍ ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္ လိုက္ေလ်ာညီ ေထြရွိရမည္။ ပူလွ်င္၊ ေအးလွ်င္၊ မိုးရြာလွ်င္ အဆင္ေျပသလို ေနသကဲ့သို႕ လူ႔ပတ္ဝန္းက်င္ႏွင့္လည္း ထိုသို႕ျဖစ္၏။
           သူ႕အလိုအေလ်ာက္ ေရာက္လာမႈကို မိမိက မည္သို႕တံု႕ျပန္သနည္း။ လက္ခံသည္လား။ လက္မခံသည္လား။ မသိေက်းကြၽန္ျပဳသည္လား။ ထိုအခါမွ ျပႆနာက စသည္။ အ႐ႈပ္အေထြးက စသည္။ စိတ္ဖိစီးမႈက စသည္။ အစကို ဆြဲမိလိုက္သည္ႏွင့္ ေနာက္မွ တစ္ႏြယ္ငင္တစ္စင္ပါျဖစ္ လာရေတာ့သည္။
          လြန္ခဲ့သည့္ႏွစ္ ၂၅၅ဝ အထက္က လူ႕ေလာက၌ ေပၚေပါက္ခဲ့ေသာ ရွင္ေတာ္ဗုဒၶသည္ အထက္ပါျပႆ နာေပါင္းစံုႏွင့္ ႀကံဳေနရေသာ လူတို႕အား ျပႆနာ၊ အ႐ႈပ္အေထြး၊ ဖိစီးမႈမွ သက္သာရာရရန္၊ မ်က္ေမွာက္ဘဝ၌ ျပႆနာမွ လြတ္ကင္းရန္ နည္း လမ္းေပးခဲ့သည္။
          ဗုဒၶသည္ ထိုနည္းလမ္းကို ေတြးေတာ၊ ႀကံဆ၊ စဥ္းစားမႈ သက္သက္ျဖင့္ ေတြ႕ခဲ့၊ သိျမင္ခဲ့သည္မဟုတ္၊ ကိုယ္တုိင္လက္ေတြ႕ ရွာေဖြခဲ့သည္။ ျပည့္စံုေသာ လူ႕ပတ္ဝန္းက်င္၌ ေနရပါလ်က္၊ ျပႆနာကို ရင္ဆုိင္ရသည္။ ဝန္းက်င္၏ အ႐ႈပ္အေထြးကို ျမင္ရသည္။ စိတ္ဖိစီးမႈကို သိရ၍ ကိုယ္တိုင္ထြက္ရွာခဲ့သည္။ အေျဖရ မည္လားဟု...။
          ဗုဒၶေတြ႕ခဲ့သည့္ ျပႆနာအား လံုး၏ တရားခံအစစ္မွာ မည္သည့္ အရာမွမဟုတ္။ မည္သူမွ်မဟုတ္။ မိမိသာျဖစ္သည္။ မိမိက ပတ္ဝန္းက်င္ ျဖစ္ရပ္မ်ားကို လက္ခံျခင္း၊ လက္မခံျခင္း၊ ယူျခင္း၊ မယူျခင္းက အစပ်ဳိးသည္။ ထိုအရာက သစ္ပင္အျမစ္ကဲ့သို႕ တြယ္ကာ ဆြဲကပ္ျခင္းျဖစ္သည္။ ေနာက္ဆံုး တရားခံကား မိမိပင္...။
           ျပႆနာအစကိုေတြ႕ၿပီ၊ တရားခံလည္းေတြ႕ၿပီ၊ အေျဖရွာေသာလုပ္ငန္း အစီအစဥ္ႀကီးသည္ ဆံုးခန္းတိုင္သြား ၿပီလား။ ျပႆနာမွန္သမွ်က လူရွိေနသ၍ လာေနဦးမည္။ ေတြ႕ရဦးမည္။ ရင္ဆိုင္ရမည္။ ျပႆနာေျပေပ်ာက္ ေစသည့္နည္းလမ္းကို ဗုဒၶက ျပသေပးပါ၏။
           မိမိကယူ၍ ျပႆနာ ျဖစ္ရသည္။ မယူလွ်င္ ျပႆနာဟုပင္ သတ္မွတ္ မရ။ ေလာကသည္ ထိုသို႕သာ။ ပတ္ဝန္းက်င္သည္ ထိုသို႕သာ။ မိမိရွိလည္း ထိုသို႕၊ မိမိမရွိလည္း ထိုသို႕၊ ေလာကႏွင့္ ပတ္ဝန္းက်င္သည္ သူ႕ပံုစံႏွင့္သူ႕ အစီအစဥ္ႏွင့္ ေနျခင္းသာ၊ မိမိက ဝင္စြက္ဖက္ျခင္းေၾကာင့္ မိမိက တံု႕ျပန္ျခင္းေၾကာင့္ ေပၚေပါက္လာသည့္ အရာမ်ားျဖစ္သည္။
          မိမိကိုယ္ကိုပင္ မိမိဟု သတ္မွတ္၍မေနႏွင့္၊ မိမိဟုသတ္မွတ္လိုက္သည္ႏွင့္ အျခားသူမ်ားရွိလာေတာ့၏။ ငါသူ ျဖစ္လာသည္။ မိမိသည္ ေယာက်္ားဟု သတ္မွတ္လွ်င္ မိန္းမဆုိသူလည္း ရွိလာမည္။ ထိုအထိ မခြဲျခားဘဲ ေနရမည္။ ထိုသို႕မခြဲျခားမွသာ ျပႆနာမ်ား ေပၚလာမည္မဟုတ္။
         ေလာကပတ္ဝန္းက်င္၌ ရွိသည့္ ပံုစံအတိုင္း ေနရမည္။ အလုပ္မ်ား ႀကိဳးစားလုပ္ရမည္။ ကံအလုပ္၊ ကမၼအလုပ္မ်ားကို ဝီရိယႏွင့္ လုပ္ရမည္။ ထိုသုိ႕ေနထိုင္ရင္း မည္သည့္အရာမွ မိမိႏွင့္ မဆိုင္သကဲ့သို႕ ကပ္ၿငိျခင္းမရွိရ၊ သို႕ေသာ္လည္း မခြဲရ၊ ရွိေသာ္လည္း ပိုင္ဆိုင္ျခင္းမဟုတ္၊ အတိတ္မရွိ၊ အနာဂတ္မရွိ၊ ပစၥဳပၸန္၏ ေရြ႕လ်ားမႈႏွင့္ သြားေနျခင္းသည္ ခိုင္ၿမဲေနျခင္း မဟုတ္။ ေလာကသည္ တည္ၿမဲ၊ မခိုင္မာ၍ မိမိသည္လည္း ထိုကဲ့သို႕ပင္...။